2.7. Đạo đức nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu được cung cấp thông tin đầy đủ về nghiên cứu bao gồm cả quyền được từ chối tham gia nghiên cứu bất cứ lúc nào họ muốn. Kết quả nghiên cứu sẽ được thông tin đến cho các cộng đồng thông qua các phương tiện truyền thông. Điều này cũng hữu ích cho chương trình trong ương lai, khi cộng đồng có khả năng phản ảnh và đưa ra các khuyến nghị.

Hầu hết đối tượng phỏng vấn (83,9%) cho rằng mẫu cảnh báo thứ nhất có tác dụng tốt trong việc cung cấp thông tin, trong khi đó chỉ có 23,5% lại cho rằng mẫu thứ hai có tác dụng rất tốt, và tỷ lệ phẩn trăm cho rằng mẫu thứ 3 có tác dụng thấp hơn rất nhiều so với mẫu 1 (14,4%). Mẫu thứ 3 chỉ với dòng chữ đuợc đối tượng phỏng vấn đánh giá là mẫu có hiệu quả thấp nhất, thậm chí là không có tác dụng gì trong việc cung cấp thông tin (80.4%).

Kết quả điều tra khi đối tượng phỏng vấn nếu chỉ có một mẫu cảnh báo đuợc sử dụng, mẫu nào

3. Kết quả

Kết quả ở Bảng 1 cho thấy có sự cân bằng về giới giữa nam và nữ. Tỷ lệ phần trăm của nam giới hút thuốc và nữ giới hút thuốc tương đối thấp hơn so với tỷ lệ phần trăm hút thuốc tại Việt Nam ( 56,1% nam và 1,8% nữ)

Kết quả về quan điểm của đối tượng khi được sẽ phù hợp nhất để in trên vỏ bao thuốc lá được thể hiện ở Bảng 3.

Theo kết quả của bảng 3, hầu hết đối tượng phỏng vấn (77,3%) lựa chọn mẫu cảnh báo sức khoẻ thứ nhất có cả chữ và hình ảnh để in trên vỏ bao thuốc lá, trong khi đó chỉ có 14% đối tượng lựa chọn mẫu số 2 và 6% lựa chọn mẫu số 3.

Đối tượng nghiên cứu ở tất cả các độ tuổi đều lựa chọn mẫu cảnh báo bao gồm hình ảnh và chữ, và cho rằng đây là mẫu phù hợp nhất để in trên vỏ bao thuốc lá. Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các độ tuổi (p>0.05). Kết quả tương tự cũng được thấy khi phân đối tượng phỏng vấn theo giới tính và trình độ học vấn. Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nam và nữ và giữa các trình độ học vấn

Biểu đồ 2 cho thấy, kể cả những người hút thuốc cũng ưu tiên lựa chọn mẫu cảnh báo với hình ảnh và chữ để in trên vỏ bao thuốc lá. Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa 2 nhóm hút thuốc và không hút thuốc (p>0.05)

4. Bàn luận

So sánh với các kết quả của nghiên cứu trước, nghiên cứu này đã đưa ra được các bằng chứng định lượng và cụ thể hơn bằng cách dùng công cụ thu thập số liệu trực quan bằng bộ câu hỏi và hình ảnh. Nghiên cứu đã tiến hành điều tra quan điểm của đối tượng nghiên cứu trên cả ba mẫu cảnh báo, trong khi các nghiên cứu trước chỉ được tiến hành trên mẫu cảnh báo cũ trên vỏ bao thuốc lá. Và nghiên cứu này cũng đưa ra những mẫu cảnh báo cụ thể để người dân được lựa chọn, không chỉ tiến hành điều tra đơn thuần về quan điểm của người dân về mẫu cảnh báo cũ. Kết quả này sẽ giúp cho Bộ Y tế lựa chọn được giải pháp về mẫu cảnh báo mới dựa trên nhu cầu và quan điểm của người dân. Kết quả là hầu hết đối tượng phỏng vấn (83,9%) cho rằng mẫu cảnh báo thứ nhất có tác dụng tốt trong việc cung cấp thông tin. Hầu hết đối tượng phỏng vấn (77,3%) lựa chọn mẫu cảnh báo sức khoẻ thứ nhất có cả chữ và hình ảnh để in trên vỏ bao thuốc lá. Trong nghiên cứu này, việc lựa chọn không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố tuổi, giới, trình độ học vấn và hành vi hút thuốc. Điều này đã được chứng minh qua việc tìm hiểu mối liên quan của từng yếu tố đơn lẻ, và phân tích sâu hơn trong mô hình hồi quy logistic. Và kết quả này cũng phản ánh đúng với các kết quả của các nghiên cứu đã được tiến hành trước đây trong việc khẳng định lời cảnh báo cũ trên vỏ bao thuốc lá là không có hiệu quả, và phản ảnh nhu cầu của đối tượng nghiên cứu trong việc thay đổi mẫu cảnh báo trên vỏ bao thuốc lá.

Một số nghiên cứu trước đây được tiến hành nhằm xem xét lại hiệu quả của những lời cảnh báo được in trên vỏ bao thuốc lá ở Việt Nam trong những năm gần đây cũng đã khẳng định lời cảnh báo được in trên vỏ bao thuốc hiện nay không có hiệu quả.

Theo Kết quả điều tra ảnh hưởng của lời cảnh báo về sức khoẻ trên các sản phẩm thuốc lá với người sử dụng do Bộ Y tế 2003 tiến hành, lời cảnh báo sức khỏe hiện hành được các nhóm đối tượng nghiên cứu cho rằng có những hạn chế [3]. Nhìn chung tất cả các đối tượng ít nhiều đã có sự quan tâm đến lời cảnh báo. Tuy nhiên chúng tôi cho rằng đây chỉ là sự quan tâm rất mờ nhạt, trong đó nhóm đang hút thuốc ít quan tâm nhất. Có nhiều lý do làm cho các đối tượng không thật sự quan tâm, trong đó chữ nhỏ, vị trí khó đọc được nhắc đến nhiều. Không thấy nhắc đến nguồn thông tin về tác hại thuốc lá qua các lời cảnh báo. Các nhóm đối tượng cho rằng cần phải thay đổi cả về nội dung và hình thức trình bầy các lời cảnh báo trên vỏ bao thuốc. Cần nêu cụ thể tác hại của việc hút thuốc, nói đúng mức độ tác hại thuốc lá, nói rõ tác hại cho đối tượng nào. Hình thức cần trình bày bằng chữ in to hơn, in ở mặt chính bao thuốc và mầu chữ cùng với mầu tên thuốc hoặc khác với mầu nền.

Nghiên cứu sự quan tâm, tin tưởng và hình thức trình bày lời cảnh báo về sức khỏe trên các vỏ bao thuốc lá của cộng đồng do tổ chức PATH Canada (nay là Health Brigde Canada) và Bộ Y tế thực hiện năm 2004 cũng đã chỉ ra được những mặt hạn chế của lời cảnh báo hiện hành [5]. Đa số đối tượng hút thuốc lá, phụ nữ 20 - 49 tuổi và trẻ vị thành niên không quan tâm nhiều đến lời cảnh báo trên vỏ bao thuốc lá. Lý do quan trọng mà những đối tượng hút thuốc lá không quan tâm đến lời cảnh báo là chữ in quá nhỏ, vị trí khó đọc và lời cảnh báo in trên các vỏ bao thuốc lá giống nhau. Một phần ba số đối tượng nghiên cứu nhận xét nội dung lời cảnh báo chưa phản ánh đúng tác hại của thuốc lá, hình thức trình bày chưa gây ấn tượng và để gây ấn tượng cho người hút thì nội dung lời cảnh báo phải nói đúng mức độ tác hại của thuốc lá, chữ in to và in ở mặt chính của vỏ bao thuốc lá.

Tóm lại, lời cảnh báo sức khoẻ “Hút thuốc lá có hại cho sức khỏẻ” đã được in trên các vỏ bao thuốc lá ở Việt Nam trong nhiều năm qua hầu như không có tác động nào tới đối tượng nghiên cứu vì thông tin chung chung, chữ nhỏ và in ở vị trí khó đọc, chưa nói đến các tác hại cụ thể của thuốc lá.

Trong khi đó, nhiều nước đã áp dụng cảnh báo mới bằng hình ảnh và chữ , chiếm 50% diện tích vỏ bao thuốc lá. Kết quả các đánh giá đã phản ánh tác động hiệu quả rõ rệt của hệ thống cảnh báo mới, và chỉ ra rằng biện pháp này đã thực sự giúp giảm việc sử dụng thuốc lá và thay đổi hành vi hút thuốc. Kết quả một đánh giá được tiến hành tại Australia, một trong những nước áp dụng thành công việc in lời cảnh báo trên vỏ thuốc lá, đã chỉ ra rằng [9]:

- 6/10 người hút thuốc tin rằng cảnh báo sức khỏe và các thông tin về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe đã làm tăng nhận thức của họ đối với tác hại của việc hút thuốc

- 78% tin rằng những cảnh báo này đã có những tác động đến hành vi của họ

- 33% người hút thuốc (46% người đã từng hút thuốc) tin rằng những cảnh báo này đã giúp họ hút ít thuốc đi

- 45% người mới hút thuốc tin rằng cảnh báo giúp họ bỏ thuốc

Trước xu hướng sử dụng cảnh báo sức khoẻ hiện nay trên thế giới và trong khu vực cùng với nhu cầu của cộng đồng, chúng ta cần thay đổi mẫu cảnh báo phù hợp trên vỏ bao thuốc lá. Điều này đồng thời góp phần thực thi Chính sách quốc gia về Phòng chống tác hại thuốc lá và thực thi FCTC mà Việt Nam đã tham gia. Trong việc xây dựng mẫu cảnh báo mới, chúng tôi có những khuyến cáo như sau:

•Mẫu kết hợp hình ảnh và chữ, chiếm 50% diện tích mặt chính của vỏ bao thuốc lá là mẫu duy nhất có tác dụng trong việc cung cấp thông tin cho đối tượng nghiên cứu.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Y tế – Tổng cục Thống kê (2003). Báo cáo kết quả

Điều tra Y tế Quốc gia 2001-2002. Nhà xuất bản Y học

2. Bộ Y tế (2000), Quyết định số 2019/2000/QĐ-BYT ngày

30/6/2000

3. Bộ Y tế (2003). ảnh hưởng của lời cảnh báo về sức khoẻ trên các sản phẩm thuốc lá với người sử dụng

4. Chính phủ (2001), Nghị định số 76/2001/NĐ-CP ngày

22/10/2001 của Chính phủ về hoạt động sản xuất và kinh doanh thuốc lá. 6.

5. Khương Văn Duy (2004). Nghiên cứu sự quan tâm, tin tưởng và hình thức trình bày lời cảnh báo về sức khỏe trên các vỏ bao thuốc lá của cộng đồng. PATH/SIDA

6. Phạm Quỳnh Nga, Lê Thị Thanh Hà (2005). Đánh giá tình

trạng hút thuốc lá thụ động và sự chấp nhận của xã hội với hút thuốc. Hội y tế công cộng Việt Nam, HealthBridge Canada

7. Commonwealth Department of Health and Aged Care (2001). Review of Health Warnings on Tobacco Products in Australia, Australia. 6

8. Elliott & Shanahan Research (1996). Evaluation of the Health Warning Labels on Tobacco Products and Evaluation of the Commonwealths Information Line, prepared for Drugs of Dpendence Branch, Commonwealth Department of Health nd Family Services, unpublished report.

9. WHO. 2003. Framework Convention on Tobacco

Control. 16