Nghiên cứu được tiến hành trên địa bàn nông thôn Phú Thọ nhằm đánh giá tình hình thể lực của các lớp tuổi ở cả hai giới nam và nữ trong một quần thể dân cư đồng thời tìm hiểu ảnh hưởng của xu thế phát triển kinh tế xã hội đến tình trạng dinh dưỡng của người dân. Số liệu nhân trắc được thu thập từ điều tra cắt ngang toàn bộ dân từ 0 đến 60 tuổi ở một đơn vị dân cư lựa chọn ngẫu nhiên ở 12 xã trung du Phú Thọ. Kết quả cho thấy tình trạng dinh dưỡng ở trẻ em và người trưởng thành trên địa bàn điều tra còn ở mức kém (suy dinh dưỡng nhẹ cân ở trẻ em 35.4%, thiếu năng lượng trường diễn ở phụ nữ 20-29 tuổi 39.4%), chiều cao của người trưởng thành không có sự cải thiện đáng kể trong những năm qua.

Từ khóa: tình trạng dinh dưỡng, trẻ em, người trưởng thành, Phú Thọ

This study was carried out in rural areas of Phu Tho province in order to evaluate the physical sta- tus of the population and to understand the impacts of socio-economic development tendency on its nutritional situation. Anthropological data was collected from a cross-sectional survey involving people from 0 to 60 years of age randomly selected from 12 midland communes in Phu Tho. The sur- vey findings show that there are a poor nutritional status of children, a chronic energy deficiency of child-bearing age women in the age group of 20-29 years (39.4%) and there is no improvement with regards to the height of adults in rural areas.

Key words: nutrition status, children, adult, Phu Tho

1. Đặt vấn đề

Dinh dưỡng ngày nay đã được coi là một trong những chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội. Sự phát triển về thể chất của con người đồng thời cũng phản ánh sự phát triển của kinh tế xã hội, điều này đã được nêu lên từ năm 1829 bởi Louis- Réne Villermé

- Người sáng lập ra ngành y tế công cộng Pháp1. Sự biến đổi của các chỉ số dinh dưỡng không những chịu ảnh hưởng của những biến đổi sinh lý trong chu kỳ vòng đời của con người mà còn chịu tác động của xu thế phát triển của thời đại.

Việt Nam cũng đã có một số nghiên cứu về tình hình thể lực và sự tăng trưởng thể lực trên một số đối tượng, chủ yếu là trẻ em lứa tuổi học đường2,3,4,5,6.

Nghiên cứu này được tiến hành như một bước thăm dò sơ bộ tình hình phát triển thể lực của nhân dân ở nông thôn Việt Nam ở các lứa tuổi khác nhau cùng sinh sống trên một địa bàn thuần nhất, từ đó cho phép ta thấy được một bức tranh toàn cảnh về tình hình thể lực của các tầng lớp dân cư, những biến đổi về thể chất do thời gian và ảnh hưởng của sự phát triển kinh tế xã hội. Kết quả nghiên cứu sẽ gợi ý định hướng cho các can thiệp dinh dưỡng tại địa phương cũng như định hướng cho các nghiên cứu rộng hơn về tình hình thể lực có tính chất vùng miền trên phạm vi toàn quốc.

2. Phương pháp nghiên cứu

2.1.Thiết kế nghiên cứu - Địa điểm

Nghiên cứu mô tả dựa trên kết quả của một cuộc điều tra cắt ngang trên địa bàn 12 xã trung du thuộc tỉnh Phú Thọ tháng 8 năm 2004. Hầu hết các xã nằm bên tả sông Hồng và có trình độ phát triển kinh tế xã hội vào mức thấp so với mặt bằng chung của toàn tỉnh.

2.2.Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là toàn bộ dân cư từ 0 đến 60 tuổi có mặt tại thời điểm thu thập số liệu trên địa bàn nghiên cứu.

2.3.Chọn mẫu

Xuất phát từ công thức để đánh giá thể lực của trẻ em n = 4 ĩ2 / e 2

Với độ lệch chuẩn ĩ = 5 cm qua các cuộc điều tra trước và e = 0,5 cm thì số trẻ dưới 5 tuổi cần được cân đo sẽ là 400 trẻ.

Với ước tính số trẻ này bằng 10% dân số, tổng số mẫu dân cư cần cân đo sẽ là 4000 người. Cuộc điều tra được tiến hành ở 12 xã trung du. Mỗi xã chọn 1 đến 2 thôn (mẫu ngẫu nhiên đơn) để có dân số khoảng 450-500 người, trừ số vắng nhà (30-40% dân số - theo điều tra sơ bộ), mỗi cụm sẽ đạt được mẫu khoảng 350 người.

2.4.Thu thập số liệu

- Cân nặng: cân nặng của trẻ dưới 2 tuổi được thu thập bằng cân Seca lòng máng, cân nặng của trẻ lớn và người lớn được thu thập bằng cân Seca điện tử với độ chính xác là 0,1kg. Các cân được kiểm tra 2 lần/ngày.

- Chiều cao: Chiều dài nằm của trẻ dưới 2 tuổi được đo bằng thước gỗ đo chiều dài nằm của UNICEF. Chiều cao đứng được đo bằng thước microtoise. Với độ chính xác là 0,1cm.

- Tình trạng dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi: dựa theo phân loại của WHO (W/A, H/A, W/H), sử dụng quần thể tham khảo NCHS

- Tình trạng dinh dưỡng tuổi học đường và người trưởng thành: cân nặng, chiều cao trung bình, chỉ số BMI (theo phân loại của WHO 1995)

2.5.Xử lý số liệu

Các số liệu được làm sạch và xử lý trên EPI- INFO 6.0.

3.Kết quả nghiên cứu

3.1.Mô tả mẫu

Tổng số người được điều tra thể lực là 4388 người thuộc 1371 hộ gia đình ở 12 xã trong đó nam là 1878 và nữ là 2510, số trẻ em dưới 15 tuổi là 939 nam và 960 nữ. Số người trong độ tuổi điều tra không ra cân (không có hoặc có lí do, ví dụ như: ốm, đi học, đi bộ đội, đi làm xa) chiếm tỷ lệ 30% tập trung chủ yếu vào lứa tuổi lao động, nam nhiều hơn nữ. Trên thực tế nhân khẩu, tỷ lệ nam giới vắng nhà khá cao nên cân bằng giới ở nông thôn Phú Thọ đang bị thay đổi.

3.2.Tình trạng dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi

Ở trẻ dưới 5 tuổi trên địa bàn nghiên cứu, tỷ lệ nhẹ cân là 35.4%; tỷ lệ còi cọc là 31.5% ; và tỷ lệ gày còm là 7.4% (Hình 1). Tỷ lệ SDD tăng cao đột biến ở lứa tuổi 12-24 tháng (tỷ lệ nhẹ cân tăng từ 10.1% lên 35.5%). Sau 24 tháng, tỷ lệ SDD tiếp tục tăng, cho đến lớp tuổi 48-60 tháng thì cứ 2 trẻ là có 1 trẻ bị SDD.