Ngày 4/10/2011, tại Hà Nội, Hội Y tế Công cộng Việt Nam (Hội YTCC Việt Nam) đã tổ chức Hội thảo “Dự phòng nguy cơ phơi nhiễm Dioxin tại các điểm nóng”. Hội thảo nhằm mục đích giới thiệu chương trình can thiệp đã triển khai tại Biên Hòa (2007 - 2009) và Đà Nẵng (2009-2011), đồng thời thảo luận về hướng mở rộng mô hình can thiệp ra các điểm nóng ô nhiễm dioxin khác nhằm giảm nguy cơ  phơi nhiễm dioxin cho người dân sống tại điểm nóng.

Tham dự Hội thảo có đại diện UBND TP Biên Hòa - Đồng Nai, UBND quận Thanh Khê - Đà Nẵng, Sở Y tế TP Đà Nẵng, Hội YTCC tại các địa bàn triển khai can thiệp và một số khu vực điểm nóng dioxin, Văn phòng Ban chỉ đạo 33, Hội Nạn nhân chất độc da cam, Chương trình hỗ trợ phát triển của Liên hợp Quốc (UNDP Việt Nam), Cục quản lý môi trường Bộ Y tế, Quỹ cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam, Trường Đại học YTCC, Viện Aspen (Mỹ), Cục An toàn Vệ sinh thực phẩm, Nhóm đối thoại Việt – Mỹ, Viện Y xã hội học, Quỹ tưởng niệm cựu chiến binh Mỹ, và các cơ quan báo chí tại Hà Nội.

Tại Hội thảo, bà Lê Thị Hải Lê, đại diện Văn phòng Ban chỉ đạo 33 đã trình bày về thực trạng ô nhiễm dioxin và các nỗ lực tẩy độc tại Việt Nam. Hiện có 28 điểm nóng dioxin đã được xác định, trong đó có 7 điểm nóng ưu tiên là các sân bay Biên Hòa, Đà Nẵng, Phù Cát, Nha Trang, Pleiku, Cần Thơ, Tân Sơn Nhất (Hình 1). Người dân sống tại các điểm nóng dioxin này đã và đang phải đối mặt với những nguy cơ về sức khỏe do phơi nhiễm với dioxin tồn tại trong môi trường, đặc biệt là do tiêu thụ thực phẩm nuôi trồng tại vùng ô nhiễm.

 Hình 1. Bản đồ phun rải chất diệt cỏ trong chiến tranh và các điểm nóng dioxin hiện nay

Hội YTCC Việt Nam đã chia sẻ tại hội thảo mô hình can thiệp YTCC giúp giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm dioxin cho người dân và kết quả nghiên cứu kiến thức, thái độ và thực hành (KAP) dự phòng lây nhiễm dioxin tại Biên Hòa và Đà Nẵng.

Điều tra trước can thiệp của Hội YTCC Việt Nam và Hội YTCC Đồng Nai, Hội YTCC Đà Nẵng tiến hành vào năm 2007 và 2009 tại 2 phường gần sân bay Biên Hòa và 4 phường gần sân bay Đà Nẵng cho thấy mặc dù sống trên vùng ô nhiễm dioxin rất nặng nhưng chỉ có một tỉ lệ nhỏ người dân có nhận thức và thực hành đúng về dioxin và dự phòng phơi nhiễm dioxin. Ths. Trần Thị Tuyết Hạnh  - nghiên cứu viên chính của Chương trình cho biết: “Sau chiến tranh, thực phẩm là con đường phơi nhiễm chính đối với dioxin. Tuy nhiên, các thực phẩm nguy cơ cao được tiêu thụ khá phổ biến tại địa phương. Trong khi đó chưa tới 1/3 người dân áp dụng các biện pháp dự phòng phơi nhiễm và phần lớn trong số này áp dụng các biện pháp dự phòng không hiệu quả, ví dụ người dân đun nấu kỹ thức ăn nhưng dioxin tinh khiết bị phân hủy ở nhiệt độ trên 800 độ C, còn dioxin trong thực phẩm thì phân hủy ở nhiệt độ còn cao hơn.”

Cùng với sự phối hợp của Hội YTCC Đồng Nai và Hội YTCC Đà Nẵng, mô hình can thiệp giảm thiểu phơi nhiễm dioxin qua thực phẩm đã được triển khai tại 2 phường xung quanh sân bay Biên Hòa (2008) và 4 phường xung quanh sân bay Đà Nẵng (2010-2011). Các lớp tập huấn cho tuyên truyền viên và giảng viên về dự phòng phơi nhiễm dioxin qua thực phẩm đã được tổ chức. Hàng loạt các tài liệu truyền thông đã được xây dựng và sử dụng tại Biên Hòa và Đà Nẵng như tờ rơi, tờ tranh, poster, sổ tay tuyên truyền viên phòng tránh phơi nhiễm dioxin (Hình 2). Các tuyên truyền viên của chương trình đã thực hiện tư vấn trực tiếp và dán tờ tranh thông tin về cách phòng tránh phơi nhiễm với dioxin qua thực phẩm tại khu vực nấu ăn của các hộ gia đình. Bên cạnh đó, Hội YTCC Việt Nam và các tỉnh hội đã tổ chức các hội thảo, hội nghị, các buổi họp tổ dân phố, các buổi phát thanh để tuyên truyền tại cộng đồng về các đường phơi nhiễm dioxin, các nguồn thực phẩm nguy cơ, các hậu quả nhiễm độc dioxin và các biện pháp dự phòng phơi nhiễm với dioxin. Đây được xem là chương trình can thiệp YTCC đầu tiên được triển khai tại Việt Nam nhằm giảm nguy cơ phơi nhiễm dioxin trong thực phẩm cho người dân tại điểm nóng.

Hình 2. Một số tài liệu truyền thông của chương trình can thiệp

Sau gần 1 năm can thiệp, chương trình đã thành công trong việc giúp người dân sống gần điểm nóng gần sân bay Biên Hòa và Đà Nẵng nâng cao nhận thức và tăng cường thực hiện các biện pháp phòng tránh nhiễm độc dioxin qua thực phẩm. Người dân cũng quan tâm hơn đến nguồn gốc thực phẩm, hạn chế ăn các thực phẩm nuôi trồng tại địa phương có nguy cơ cao như bí ngô, cà rốt, ngó sen, thịt mỡ, bộ đồ lòng, cá nước ngọt… Trong 10 người dân thì có tới 9 người sẵn sàng không ăn một số thực phẩm ưa thích nếu biết thực phẩm này bị nhiễm dioxin. Trong 800 hộ điều tra thì chỉ còn 3 hộ trong khảo sát tại Biên Hòa và 4 hộ trong khảo sát tại Đà Nẵng hiện vẫn tiêu thụ thực phẩm tự nuôi trồng, giảm đáng kể so với trước can thiệp. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm dioxin cho người dân.

Các đại biểu tham dự Hội thảo đánh giá cao mô hình can thiệp mang tính thiết thực của Hội YTCC Việt Nam đồng thời đề nghị Hội YTCC Việt Nam đẩy mạnh việc can thiệp bằng chính sách, mở rộng triển khai can thiệp tới những điểm nóng khác trong đó có vùng còn nhiều khó khăn như A Lưới thuộc xã Đông Sơn – Quảng Trị.  Ngoài ra, chương trình cũng cần chú trọng tới đối tượng phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, bà mẹ mang thai và cho con bú. Một số tổ chức đã bày tỏ thiện chí hợp tác với Hội YTCC Việt Nam trong nỗ lực phòng tránh phơi nhiễm dioxin cho người dân tại các vùng điểm nóng.

Kết thúc Hội thảo, GS.TS. Lê Vũ Anh đã cảm ơn sự quan tâm của các đại biểu đến chương trình can thiệp của Hội YTCC Việt Nam và những ý kiến trao đổi, đóng góp tại Hội thảo. Trên cơ sở kết quả của chương trình can thiệp tại Biên Hòa và Đà Nẵng, Hội sẽ tiếp tục hoàn thiện chương trình và tìm kiếm nguồn hỗ trợ kinh phí để mở rộng chương trình ra các điểm nóng ô nhiễm dioxin khác tại Việt Nam.