Chính sách thuế trong kiểm soát thuốc lá

Thuốc lá không những gây ra nhiều tác hại đối với sức khoẻ con người mà còn gây ra những tổn thất lớn về kinh tế cho từng gia đình và xã hội. Các nước trên thế giới đều coi thuốc lá là loại hàng hoá cần có sự kiểm soát chặt chẽ của Chính phủ trong việc sản xuất và tiêu dùng. Đánh thuế cao mặt hàng thuốc lá được coi là biện pháp quan trọng để giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá và tăng nguồn thu cho Chính phủ:

z Thuế thuốc lá cao làm tăng giá thuốc lá khiến cho người chưa nghiện lắm muốn bỏ thuốc, người chưa hút sẽ không bắt đầu hút, còn người nghiện thuốc lá sẽ giảm số lượng điếu hút.

 Đánh thuế cao mặt hàng thuốc lá sẽ làm giảm tỷ lệ hút thuốc nhiều nhất ở thanh thiếu niên và người nghèo. Nhờ vậy, sẽ làm giảm bệnh tật do hút thuốc gây ra đối với hai đối tượng này và giảm chi phí khám chữa bệnh cho xã hội.

 Tính trung bình, nếu giá thuốc lá tăng lên 10%, lượng nhu cầu thuốc lá giảm khoảng 4% ở những nước có thu nhập cao, 8% ở các nước đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp (Ngân hàng Thế giới. Thực tiễn phát triển - Ngăn chặn một nạn dịch, Chính phủ và phương diện kinh tế của kiểm soát thuốc lá, 1999, trg 41).

Do thuốc lá là loại hàng hóa gây nghiện, khi giá cả thuốc lá tăng lên, nhu cầu tiêu dùng thuốc lá giảm đi nhưng tốc độ giảm chậm hơn so với tốc độ tăng giá. Vì vậy, mặc dù số lượng thuốc lá tiêu dùng giảm đi, doanh thu thuế từ thuốc lá của Chính phủ vẫn tăng lên.

Theo "Mô hình nghiên cứu giả định về tác động của các chính sách phòng chống tác hại thuốc lá với tỷ lệ hút thuốc và tử vong do thuốc lá gây ra ở Việt Nam" (Simsmoke), thuế thuốc lá là biện pháp có tác dụng mạnh nhất trong số các biện pháp làm giảm tỷ lệ hút thuốc và tử vong do thuốc lá gây ra.

Tổ chức Y tế thế giới và Ngân hàng thế giới khuyến cáo rằng để kiềm chế một cách có hiệu quả việc sử dụng thuốc lá thì thuế thuốc lá cần phải chiếm từ 2/3 đến 4/5 giá bán lẻ (khoảng 250 đến 400% giá xuất xưởng). Trên thế giới, những nước có hoạt động phòng chống thuốc lá mạnh và thành công là những nước có tỷ lệ thuế hoặc mức thuế thuốc lá cao như Thái Lan, Singapore, Mỹ, Anh, Úc. Ở các nước này mức thuế thuốc lá chiếm khoảng 3/4 giá bán lẻ (khoảng 300% giá xuất xưởng).

Thực trạng giá và thuế thuốc lá hiện nay ở Việt Nam

Giá thuốc lá

Ở Việt Nam, trong thời gian từ năm 1993 - 2000, giá thuốc lá nội (nhãn thuốc phổ biến nhất) tăng khoảng 19,5% trong khi chỉ số tăng giá các mặt hàng của năm 2000 so với năm 1993 là 76%. Như vậy giá thực của thuốc lá (sau khi đã loại trừ lạm phát) có xu hướng giảm đáng kể. Theo nghiên cứu của Công ty Economist Intelligence Unit (EIU), trong giai đoạn 1993 - 2000 giá thực của thuốc lá ở Việt Nam đã giảm trung bình là 9,8% mỗi năm (nhãn thuốc lá nước ngoài) và 7,82% (nhãn thuốc lá nội). So với 69 quốc gia khác trên thế giới mà Công ty EIU có tiến hành khảo sát, Việt Nam là một trong những nước có giá thực của thuốc lá giảm nhiều nhất.

Trong khi đó, thu nhập và mức sống của người dân lại tăng lên đáng kể trong cùng thời kỳ. Trung bình từ năm 1990 đến 2000 thu nhập bình quân theo đầu người ở nước ta đã tăng gấp đôi.

Như vậy kết hợp cả yếu tố giá thực giảm, thu nhập và mức sống dân cư tăng thì việc mua và sử dụng thuốc lá ở nước ta càng trở nên dễ dàng hơn. Điều này góp phần làm cho những người chưa hút, đặc biệt là thanh niên, dễ bắt đầu hút thuốc hơn, còn những người đang hút thì sẽ ít bỏ thuốc hơn.

Thuế thuốc lá

Ở Việt Nam hiện nay, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá được áp dụng theo 3 mức: 25% giá sản xuất đối với thuốc không đầu lọc, 45% với thuốc đầu lọc sản xuất bằng nguyên liệu trong nước, và 65% đối với thuốc đầu lọc sản xuất bằng nguyên liệu ngoại nhập. Nếu tính cả thuế VAT, thuế thu nhập doanh nghiệp, và thuế nhập khẩu nguyên liệu thì thuế thuốc lá chỉ chiếm ở mức như sau:

•  Thuốc không đầu lọc: tỷ lệ thuế bằng khoảng 36,2% giá sản xuất.
• Thuốc có đầu lọc sản xuất từ nguyên liệu trong nước: tỷ lệ thuế bằng khoảng 56,2% giá sản xuất.
• Thuốc có đầu lọc sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu: tỷ lệ thuế khoảng 86,2% giá sản xuất .
• Với cơ cấu thuế thuốc lá nhiều mức và tỷ lệ thuế thuốc lá thấp như hiện nay, có những loại thuốc lá giá 14.000 - 15.000 đồng/ bao nhưng cũng có nhiều loại thuốc lá giá rất thấp chỉ khoảng 2.000 - 2.500 đồng/bao (thuốc lá Thăng Long, Điện Biên...). Thuế và giá thuốc lá thấp như vậy thực sự là chưa phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 12 về Chính sách Quốc gia Phòng chống tác hại thuốc lá, và làm cho việc thực hiện những mục tiêu của chính sách đề ra trở nên hết sức khó khăn.

Theo các nhà kinh tế học, nếu tính toán trên giá bán lẻ, thì mức thuế thuốc lá ở Việt Nam hiện nay sẽ là:

• Thuốc lá không đầu lọc: tỷ lệ thuế bằng 25% giá bán lẻ.
• Thuốc lá có đầu lọc sản xuất từ nguyên liệu trong nước: tỷ lệ thuế bằng 34% giá bán lẻ.
• Thuốc lá có đầu lọc sản xuất từ nguyên liệu nhập ngoại, tỷ lệ thuế bằng 44% giá bán lẻ.

Mức thuế này là quá thấp so với các nước khác trong khu vực như: Thái Lan (tỷ lệ thuế thuốc lá bằng 75% giá bán lẻ), Singapore (60%), và so với mức thuế đề nghị của WHO và WB (thuế thuốc lá nên chiếm từ 3/4 đến 4/5 giá bán lẻ).

Nguồn: Cơ sở xây dựng chính sách thuế thuốc lá (Chương trình PCTHTL quốc gia).

Để thực hiện thành công PCTHTL và chuẩn bị cho hội nhập WTO, trong những năm tới Việt Nam cần tăng thuế thuốc lá một cách đều đặn và đáng kể để nâng dần mức thuế lên mức 2/3 giá bán lẻ, theo khuyến nghị của TCYTTG.

Attachments:

Thông tin thường kỳ về phòng chống tá hại thuốc lá (PCTHTL)

[ ]

96 Kb