Hút thuốc lá, thuốc lào không chỉ gây hại cho sức khoẻ của người trực tiếp hút mà còn là nguyên nhân gây ra các bệnh tật khác đối với người hít phải khói thuốc. Chính vì vậy, tại Việt Nam, chính phủ cũng đã có nhiều văn bản, chế tài xử phạt đối với hành vi hút thuốc lá nơi công cộng, nhưng dường như những chế tài này chưa đủ mạnh để hạn chế tình trạng hút thuốc lá.

Nhiều người vẫn "vô tư" hút, “vô tư” xả khói thuốc ở nơi công cộng, thậm chí ngay cả khi đứng trước biển cấm hút thuốc. Vì sao vẫn có tình trạng như vậy, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với Bác sỹ, Thạc sỹ y tế công cộng Nguyễn Ngọc Bích, hiện là giảng viên trường ĐH Y tế công cộng và là điều phối viên của Hội Y tế công cộng Việt Nam để tìm câu trả lời.

Thưa bà, theo điểm a, khoản 1, điều 16 Nghị định số 45/2005/NĐ-CP từ năm 2005 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, thì các hành vi “Hút thuốc lá, thuốc lào ở nơi công cộng như: trong rạp hát, rạp chiếu phim, phòng họp, phòng làm việc, bệnh viện, thư viện, phòng đợi của nhà ga, bến xe, sân bay, bến cảng, trên các phương tiện giao thông công cộng hoặc ở những nơi công cộng khác có quy định cấm” sẽ bị “cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 50.000 đồng đến 100.000 đồng”. Tuy nhiên, quy định này gần như "có cũng như không", bà có thể cho biết ý kiến?

Đúng là Điều khoản trên của Nghị định số 45/2005/NĐ-CP đã nêu rõ hành vi và hình thức xử phạt hành chính đối với người hút thuốc nơi công cộng, nhưng quan trọng là người có thẩm quyền xử phạt là ai. Trong nghị định có đề cập đến thanh tra y tế có thể xử phạt, nhưng trong thực tế thanh tra y tế của mình không có được bao nhiêu người có mặt ở những nơi công cộng như: nhà ga, bến tàu, bến xe, trường học, các cơ sở y tế…Vì vậy, điểm mấu chốt quan trọng ở đây là phải quy định rõ ràng đội ngũ giám sát và xử phạt phải là những người thường xuyên có mặt tại những nơi cấm hút thuốc lá này. Bên cạnh đó, tiền xử phạt phải được thu như thế nào, tiền thu được được sử dụng ra sao, tất cả phải được quy định rất rõ ràng thì việc thực thi vấn đề này mới có hiệu quả.

Liên hệ ngay như việc thực hiện quy định bắt buộc phải đội mũ bảo hiểm khi đi môtô, xe máy khi tham gia giao thông, chúng ta đã phải tuyên truyền rất nhiều về tác hại của việc không đội mũ bảo hiểm cũng như những cái lợi khi đội mũ nhằm để thay đổi nhận thức của người dân, nhưng phải đến khi ban hành quy định nếu không đội mũ bảo hiểm thì sẽ bị phạt và chúng ta tổ chức tốt được mạng lưới tham gia giám sát xử phạt, thậm chí giao việc giám sát xử phạt đến tận lực lượng dân phòng thì lúc đó quy định này mới được thực hiện nghiêm túc. Tương tự như vậy, việc xử phạt những người hút thuốc lá nơi công cộng cũng phải được quy định thật rõ lực lượng nào sẽ theo dõi, giám sát, xử phạt và bố trí hợp lý thì quy định mới được thực hiện nghiêm túc và có tính khả thi.

Hiện nay, trên vỏ bao thuốc lá có dòng chữ cảnh báo “hút thuốc lá có thể gây ung thư phổi”, chiếm diện tích khoảng 30% bao thuốc lá. Song, cảnh báo này cũng chẳng có hiệu quả mấy, số người hút thuốc vẫn không giảm là bao. Theo bà có cần thay đổi hình thức cảnh báo?

Trước tiên phải khẳng định là “hút thuốc lá gây ung thư phổi” chứ không phải là “có thể gây ung thư phổi” vì nó là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi, ngoài ra người hút thuốc còn có nguy cơ mắc các bệnh khác như: ung thư vòm, ung thư dạ dày, ung thư bàng quang… Người hút thuốc lá "thụ động" (tức là những người hít phải khói thuốc) hoàn toàn có nguy cơ mắc các bệnh như người hút thuốc trực tiếp.

Hiện cảnh báo trên vỏ bao thuốc lá tại Việt Nam hiện chỉ là một dòng chữ mờ nhạt với nền trắng, chữ đen. Việc cảnh báo bằng dòng chữ “hút thuốc lá có thể gây ung thư phổi” cũng lại là một cảnh báo mơ hồ, khiến người đọc hiểu một cách lơ mơ, không liên hệ trực tiếp đến bản thân.

Hiện nay, rất nhiều nước đều đăng cảnh báo về tác hại của thuốc lá bằng hình ảnh và được thực hiện một cách nghiêm túc từ nhiều năm nay. Đây là cảnh báo cụ thể hơn, hiệu quả hơn. Việc cảnh báo bằng những hình ảnh như hình lá phổi của người bị ung thư phổi, hay hình ảnh vòm họng của người bị ung thư thì sẽ khiến người nhìn thấy ghê rợn, sợ hãi nghĩ đến khả năng bị bệnh của người hút thuốc nhiều hơn. Ngay cả đối với những người không biết chữ, khi nhìn thấy hình ảnh người ta cũng hiểu rõ hơn. Vì vậy, Việt Nam cũng cần đưa hình thức cảnh báo bằng hình ảnh trên vỏ bao thuốc lá.

Theo bà có nên cấm thuốc lá hoàn toàn?

Có thể thấy rằng việc cấm thuốc lá hoàn toàn là không khả thi, ngay cả ở những nước rất phát triển việc này cũng không thực hiện được. Rõ ràng, thuốc lá, thuốc lào đều có thành phần các chất độc hại nhưng nó vẫn được phép lưu hành, nó không phải là chất độc hại bị cấm sử dụng hoàn toàn như ma tuý, thậm chí các chất hay tiền chất liên quan đến ma tuý vẫn được phép lưu hành ở một mức độ nào đó, ở một số nước để phục vụ cho công tác nghiên cứu, chữa bệnh. Vì vậy, chỉ có thể hạn chế tối đa tác hại của thuốc lá gây ra đối với sức khoẻ của con người.

Bên cạnh đó, những mất mát, thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây ra cho con người là khó nhìn thấy, trong khi đó cái dễ nhìn thấy trước mắt là lợi nhuận từ ngành kinh doanh thuốc lá đem lại khá lớn. Có thể sau đó bệnh tật, ốm đau do thuốc lá gây ra cho con người cũng khiến thiệt hại kinh tế không hề nhỏ hơn nhưng rất khó nhận ra và đong đếm.

Vậy theo bà làm thế nào để có thể hạn chế tối đa việc hút thuốc?

Chúng ta cần tuyên truyền, giáo dục cho mọi người hiểu rõ tác hại của thuốc lá để họ có thể tránh sử dụng. Song song với đó là cần tăng cường tính thực thi các quy định phát luật. Như tôi đã nói ở trên, điểm mấu chốt để việc thực hiện cấm hút thuốc nơi công cộng có hiệu quả thì phải quy định rõ ràng và phù hợp ai là người xử phạt.

Và để hạn chế tối đa tác hại của thuốc lá gây ra đối với sức khỏe con người thì tới đây sẽ cần ban hành Luật phòng chống tác hại thuốc lá. Hiện Luật phòng chống tác hại thuốc lá đang được xây dựng. Để ra được luật này thì cần phải xem xét, đánh giá rất kỹ lưỡng nhiều mặt. Vì trong Luật sẽ gồm rất nhiều quy định liên quan như: tăng thuế thuốc lá, chống quảng cáo, khuyến mại, tài trợ…

Ngoài ra, để ra được Luật phòng chống tác hại thuốc lá cũng phải có những cơ sở khoa học, lý luận vững chắc. Muốn vậy thì cần phải có những điều tra, nghiên cứu về tác hại của thuốc lá mang tính thuyết phục, vì thế Hội Y tế công cộng cũng sẽ tiến hành điều tra, nghiên cứu làm cơ sở vận động các nhà chính sách ban hành luật. Dự kiến, vào cuối năm 2010, Luật phòng chống tác hại thuốc lá sẽ trình Quốc hội xem xét và ban hành.

Xin cảm ơn bà!

 Trích dẫn từ VnMedia.